Язык издания: русский
Периодичность: ежедневно
Вид издания: сборник
Версия издания: электронное сетевое
Публикация: " Оскуола музейа- иитии, уорэтии тирэ5э"
Автор: Михайлова Айталина Егоровна
Периодичность: ежедневно
Вид издания: сборник
Версия издания: электронное сетевое
Публикация: " Оскуола музейа- иитии, уорэтии тирэ5э"
Автор: Михайлова Айталина Егоровна
Оскуола музейа иитии – үөрэтии тирэҕэ. 21-с үйэҕэ сайдыы муҥутуурдук тэнийэн, олох бары эйгэтигэр күүскэ өтөн киирбит кэмигэр, элбэҕи билэр-көрөр ,үүнэр дьоҕурдаах, сайдам майгылаах, дьоҥҥо- сэргэҕэ сайаҕас сыһыаннаах, дьону кытта табан кэпсэтэн,тэҥҥэ алтыһан, тапсан бииргэ олорор, үөрэнэр, үлэлиир киһини иитии хас биирдии учуутал уһуйар үлэтин сүрүн ирдэбилэ буолар. Билигин компьютер,смартфон ,планшет о.д.а тэриллэр аһара баһылаан,оҕо кинигэни да ааҕара аччаата. Билиҥҥи оҕо тулалыыр эйгэтин интэриэһиргээбэт буолла.Оннук о5о норуотун уруккутун үчүгэйдик билбэт,төрөөбүт тылынан ис санаатын тиэрпэт,тыла-өһө сайдыбат.Ол иһин кини туругу-иэйиини арыйар тылларынан тылын саппааһын байытар,табыгастаахтык тылы талан туһанан,дьоҥҥо тиийимтиэтик санаатын тиэрдэр,айар,өй-сүрэх,дууһа өттүнэн аһыллан сайдар,кэрэҕэ тардыһар, төрөөбүт норуотун уруккутун,билиҥҥитин,инникитин ытыктыыр,өйдүүр буола уунэригэр биһиги олук ууруохтаахпыт. Норуот култуурата үрдүк таһымнаах буоллаҕына, инники кэскилэ бөҕө туруктаах буолар. Оттон норуот култууратын ситиһиитэ, сайдыыта музейга түмүллэр.Балысханнык уларыйа турар үйэҕэ сөп түбэһэр саҥа сиэр – майгы,өй – санаа наада. Оҕо маннык тэтимнээхтик сайда турар олоххо бары өттүнэн бэлэм буолан тахсарыгар музей ордук туһалаах . Музей – киһи - аймах сайдан кэлбит историятын кэрэһитэ,көлүөнэлэр алтыһыылара, үөрэҕирии, духуобунас,сайдыы, иитии төрдө.Кэлэр көлүөнэ ыччаты патриотическай, национальнай,интернациональнай тыыҥҥа иитии кыһата. Үөрэх тэрилтэтин музейа култуура уонна үөрэх силбэспит сиринэн буолар.Кини үөрэнээччилэр уонна учууталлар,оҕолор уонна төрөппүттэр айымньылаах үлэлэрин күүһүнэн тэриллэр. Оҕону иитиигэ,үөрэтиигэ туһаайыллар.Ол аата, оскуола музейа тэрийээччилэргэ – оҕолорго үлэлиир,туһалыыр. Бу кини атын музейдартан уратыта . Музей педагогиката , оҕо сиэр – майгы өттүнэн сайдан,төрөөбүт норуотун историятын, култууратын билэн,дойдутугар бэриниилээх киһи буолан тахсарыгар музей үлэтин биир сүрүн хайысхатынан буолар. Сүрүн сыала – музейга сыһыаран дьоҕурдаах оҕону иитэн таһаарыы. Ол иһин педагогическай технология быһыытынан туттабыт. Оҕону умсугутуу,кэрэхсэтии,сүнньүн булан туһалаах өттүгэр салайыы – бу учуутал үлэтин сүрүн сыала.Музей технологията,учуутал араас халыыптаах уруогу ыытарыгар, элбэх кыаҕы биэрэр. Оскуолабыт музейын туһанан араас уруоктары,тэрээһиннэри ыытабыт. Ол курдук:- экскурсия – уруок- оонньуу – уруок- бырайыагы көмүскүүр уруок- айар үлэ уруога- көрсүһүү- уруок -конференция-уруок- спектакль-уруок Музей матырыйаалын уруокка туһаныы, музейга уруок ыытыы интэриэһи көбүтэр, оҕолор көхтөөтүк кытталлар. Музей тэрилэ – олох -дьаһах эйгэтигэр туттулла сылдьыбыт, история уонна култуура өйдөбүнньүгэ буолар. Кини сүрүн ис хоһооно кэпсиир- үөрэтэр аналлаах. Тэриллэр бары туспалаахтар. Ол курдук туттулла сылдьыбыт кэмнэрин туһунан кэпсииллэр,тас көстүүлэринэн киһини тардар уратылаахтар,хомоҕойдор,иэйиини уһугуннарар дэҥҥэ көстөр маллар буолаллар. Музей экспонатын ситимнээх тылы,айар дьоҕуру сайыннарыы уруоктарыгар туһаныахха сөп - Эргэрбит маллар кэпсииллэр( мал хаһан,туохха туттулла сылдьыбытын кэпсээһин)Мин санаабар...( экспонат туттулла сылдьыбыт кэмин,кинини тутта сылдьыбыт,оҥорбут киһини тас көрүҥүн ,хайдах дьиэҕэ олоро сылдьыбытын,туттарын- хаптарын,таҥаһын-сабын ол кэмҥэ маннык буолуохтаах диэн сабаҕалаан,ойуулааһыннаах тиэкис суруйуу) Саһарбыт хаартыска кэпсээнэ(Хаһан,ханнык түгэн көстөрүн, хаартыскаҕа баар эбэтэр билэр дьонтон ыйыталаһан, ону киэргэтэн тиэрдии) Киэн туттар дьонум (музей матырыйаалын туһанан,чугас дьонун,аймахтарын туһунан кэпсээһин)о.д.а Төрүт культура,литература уруоктарыгар музей тэриллэрин туһаныы элбэҕи биэрэр. Холобур: « Бу мал ханнык геройу санатарый? » Атыйах( “Күөрэгэй”Олоо),туукка саа (“Сайылыкка”Уус Наһаар),ыт сыар5ата( “Муора устун айан”),оҕо биһигэ( “Үчүгэй Үөдүйээн»)“Саха ыала” , “Дьиэ –уот туттуу”, “Киэргэл- симэх”, “Саха халандаара” “Эбэҥкилэр олохторо”, “Өбүгэлэрим туттар тэриллэрэ”о.д.а. Бу оҕо бэйэтин санаатын,тугу толкуйдуурун, сыһыанын,урут буолбут түбэлтэҕэ тугу өйдөөн хаалбытын,тулалыыр эйгэни хайдах ылынарын, ис санаатын нөҥүө хайдах аһарарын,иэйиитин бэйэтин тылынан уустаан-ураннаан суруйар,кэпсиир дьоҕурун сайыннарар, сөптөөх матырыйаалы көрдөөн,хасыһан,ааҕан элбэҕи билэрин ситиһии буолар. Экспонаты тутан –хабан, урукку кэми, олоҕу билиэхтэрин- көрүөхтэрин баҕалара күүһүрэр. Тоҕо диэтэххэ бу тэрил оччотооҕу кэм тыынынан илгийэр.Оҕолор сүрэхтэригэр төрөөбүт дойдуларыгар таптал,өбүгэлэригэр махтал, киэн туттуу, убаастабыл сылааһа иҥэр. Кылаас таһынаа5ы араас өрүттээх үлэлэр ыытыллаллар. Оҕо чинчийэр дьоҕурун сайыннарыы - музей үлэтин сүрүн өрүтэ буолар. Музей фондатын туһанан араас темаларга дакылаат,реферат оҥороллор, уруһуйга тутталлар,викториналарга эппиэттэри булаллар.Ол курдук, Музей педагогиката оҕоҕо бэйэтин олоҕун эрэ буолбакка,тэрил, мал көмөтүнэн элбэх киһи олоҕун билэргэ , өбүгэлэрбит хаалларбыт малларынан кинилэр олохторун таабырынын таайарга көмөлөһөр. Норуот олоҕун историятын туһанан иитии уонна үөрэтии туһата муҥура суох. Онтон бу ханна да суох матырыйааллары,экспонаттары, ,көрдөөһүннэри,чинчийиилэри үөрэтии түмүгүн билиҥҥи уонна кэлэр ыччакка ууруу,харыстааһын,харайыы дьоһуннаах миэстэтинэн оскуола музейа буолар.
